چهرهء ديگرى از ادبيّات اداى سخن يا سخن‌سرايى غير از كتاب ، كه در آموزش و پرورش آدميان به‌خصوص نسل جوان و در انقلاب و تحول فكرى انسان تأثير فراوان دارد ، سخن يا « سخنورى » نيز در روشن كردن افكار و بيدارى و انتباه شنوندگان و آشنا ساختن آنان به حقايق اجتماعى و سياسى ، نقش بسيار مهمى دارد . سعدى 7 قرن پيش به متكلمان و سخن‌سرايان اندرز مىدهد كه در موقع سخنرانى متوجه حركات و سكنات خود باشند ، و هنگام اداى مطلب چنان شيرين و شيوا اداى منظور كنند كه شنوندگان مجذوب سخن آنان گردند . و از دوستان نزديك خود بخواهند كه بدون كمترين مجامله ، نحوهء بيان آنان را مورد نقدوبررسى قرار دهند و نقاط ضعف گوينده را گوشزد كنند تا در صدد اصلاح روش خود برآيد . اينك جمله‌يى چند از سخن سعدى را در باب هشتم گلستان در « آداب صحبت » مىآوريم : « متكلم را تا كسى عيب نگيرد ، سخنش صلاح نپذيرد . » مشو غره بر حُسنِ گفتار خويش * به تَحسينِ نادان و پندار خويش به‌نظر محمد على فروغى « ذكاء الملك » : سخنورى يعنى گفتارى را به گوش كسانى كه براى آنها تهيه شده است برسانند . « سخن‌سرايى به اين معنى فن مهمى است و رموز و دقائقى دارد كه اگر سخنور رعايت نكند رنجش بيهوده خواهد بود زيرا كه چگونگى سخن‌سرايى در اقناع و ترغيبى كه از سخن منظور است تأثير كلى دارد . يك سخن را مىتوان چنان ادا كرد كه شنوندگان را منقلب كند و همان سخن ممكن است قسمى ادا شود كه به‌كلى بىاثر باشد بلكه ملالت آورد . مردم در سخنورى عادات مختلف دارند بعضى آنچه را نوشته‌اند حفظ مىكنند و از بر مىخوانند . بعضى به نوشته دست نمىبرند و ليكن در خاطر خود تهيه و آماده مىكنند و در موقع مىسرايند و اگر به حافظه اطمينان نداشته باشند اصول مطالب گفتار را يادداشت مىكنند و هنگام سخن‌سرايى از آن يادداشتها يارى مىجويند و بعضى هيچ‌يك از اين كارها را نكرده بىمقدمه و بدون تهيه به سخنورى مىپردازند . اما اينكه سخنور گفتار خود را بنويسد و از روى نوشته بسرايد ، آن هم چندان پسنديده